Chiến tranh Ukraine – vài suy nghĩ sau cuộc phỏng vấn Douglas Macgregor, cựu cố vấn của bộ trưởng quốc phòng Mỹ - Thái Bảo Anh

Hôm 6/7, đài Skynews của Úc đã phỏng vấn đại tá Douglas Macgregor, cựu cố vấn của bộ trưởng quốc phòng Mỹ.  Câu hỏi được đài đặt ra với Macgregor là liệu Nga có rút lui khỏi Ukraine?  Tóm tắt các ý mà đại tá trả lời như sau:

Putin và Nga sẽ không lùi bước.  Các lý do như sau.  

Về quân sự, 80% lực lượng chính quy của Ukraine lúc đầu cuộc chiến đã bị loại khỏi vòng chiến đấu do bị giết hoặc bị thương.  Macgregor cho rằng việc bổ sung lính mới không được huấn luyện và không có kinh nghiệm chiến đấu cùng vũ khí hiện đại cho Ukraine sẽ không mang lại kết quả cao như mọi người trông đợi vì các vũ khí này đòi hỏi phải được đào tạo lâu dài. Macgregor nói rằng các vũ khí mới này sẽ không có tác dụng trong ngắn hạn.  Ông biết rằng Washington có kế hoạch chiến đấu với Nga trong một cuộc chiến vô thời hạn.  Tuy nhiên liệu cuộc chiến đó sẽ kéo dài tới lúc Nga bị đánh bại hay Mỹ hết tiền thì ông không biết.  Ông lưu ý rằng lúc này 75% tới 80% lực lượng chính quy của Nga tham chiến vào đầu cuộc chiến hiện nay đã được rút ra khỏi trực tiếp chiến đấu để nghỉ ngơi và nhiệm vụ chiến đấu với quân Ukraine đang do các lực lượng Chechen, dân quân Donbass, lính đánh thuê với sự hỗ trợ tối đa của hỏa lực pháo binh Nga.  Do đó, các lực lượng quân sự của Putin không bị kiệt quệ như mọi người nghĩ. 

Về kinh tế, Macgregor cho rằng nền kinh tế Nga đã được chuẩn bị cho các lệnh cấm vận.  Nga đang bán dầu, khí, lương thực và các hàng hóa khác cho Ấn Độ, Trung Quốc và các đối tác thân thiện khác của mình.  Người đang bị phản đòn từ việc cấm vận là Mỹ và đặc biệt là Châu Âu. 

Nói về lối ra của cuộc chiến, Macgregor cho rằng Úc và các đồng minh khác cần phải tìm kiếm một thỏa thuận ngừng bắn vì ở Washington không có ai có ý định làm việc đó – và theo ông, không thể kéo dài cuộc chiến tới lúc không còn người Ukraine.

Khi được hỏi về liệu vào thời điểm này Putin có rút lui không, Macgregor nói rằng chắc chắn là không.  Vùng mà ông ta đang chiếm giữ là vùng nói tiếng Nga và thực sự từng là một phần của Nga.  Nơi đó có một phần lớn lực lượng của quân đội Ukraine tập trung (và Putin đã thành công trong việc hủy diệt lực lượng này).  Do đó, ông ta sẽ không lùi bước. 

Hỏi về việc Phần Lan và Thụy Điển tham gia vào NATO có thay đổi gì cho tình hình không.  Macgregor cho rằng sẽ không thay đổi tình hình gì.  Cả Phần Lan và Thụy Điển chưa bao giờ là mối đe dọa đối với Nga và Putin không có tham vọng đối với hai nước này.  Ngoài ra, ông hài hước nhắc lại lời của đại sứ Thụy Điển tại Washington là nhờ có việc gia nhập NATO mà Thụy Điển có thể hạ mức đầu tư cho quốc phòng từ 4% xuống còn 2% GDP của quốc gia này.  Một đối tác như vậy sẽ không có tác dụng gì nhiều với NATO.

Nhận xét của tôi: các nhận định trên có thể khiến những người ủng hộ Ukraine căm phẫn vì sự thẳng thắn và lạnh lùng của nó.  Tuy nhiên những lời này nên được lắng nghe vì nó là nhận định từ một người từng tham gia vào quá trình ra quyết định ở cấp cao nhất của Washington về quân sự.  Sau 4 tháng chiến tranh, đã đến lúc nhìn nhận rằng nếu chỉ có các bài livestream của tổng thống, các tuyên bố về việc sẽ tổng phản công cũng như việc cử vài người lính lên cắm cờ trên một hòn đảo sẽ không tạo ra một bước ngoặt trong cuộc chiến có lợi cho Ukraine.  

Người Ukraine thực ra không cần học hay nghe lời cố vấn từ ai.  Họ chỉ cần giở lại lịch sử của quốc gia họ giai đoạn thế chiến thứ 2 là biết.  Từ năm 1941 tới 1945, người Ukraine tham chiến ở cả hai phía: Liên Xô và Đức.  Họ nếm trải cả chiến thắng và thất bại của cả hai phía này.  Người Đức đã chiến thắng liên tục trong nửa năm đầu 1941 và 1942.  Liên Xô đã chiến thắng liên tục trong năm 1943 và 1944 (sau năm 1944 thì người Đức đã sạch bóng khỏi Ukraine).  Trên cùng một địa hình, lý do chung cho chiến thắng của hai đội quân đối địch hoàn toàn khác nhau về trình độ, chiến lược, chiến thuật là thế chủ động chiến lược.  Trong cuộc chiến, bên nào có thế chủ động chiến lược sẽ là bên có quyền quyết định tiến công ở đâu, lúc nào và như thế nào.  Từ năm 1941 tới 1942, Đức có thế chủ động chiến lược và từ năm 1943 tới 1944, thế chủ động chiến lược này nằm trong tay Liên Xô.

Thế chủ động chiến lược được tạo thành bởi: (i) khả năng duy trì và gia tăng sức mạnh trong chiến tranh về cả kinh tế lẫn quân sự, (ii) hình thế bố trí lực lượng và khả năng tái bố trí lực lượng của mỗi bên, (iii) khả năng thay đổi các chiến lược, chiến thuật, (iv) khả năng che dấu các bước hành động tiếp theo và (v) tinh thần và sức lực của binh lính.  Thế chủ động chiến lược hiện nay hoàn toàn nằm trong tay của Nga vì các lý do sau.

1. Về khả năng duy trì và gia tăng sức mạnh về kinh tế lẫn quân sự:  rõ ràng nền kinh tế của Nga đang hoàn toàn đứng vững trước các cuộc cấm vận.  Trong khi đó tổng thống Ukraine phải đề nghị phương Tây viện trợ ít nhất mỗi tháng 5 tỷ đô la Mỹ để giữ cho nhà nước Ukraine hoạt động.   Về quân sự, lực lượng quân sự thường trực của Nga có chừng 850 ngàn quân, trong đó khoảng 200 ngàn quân tham dự vào cuộc chiến Ukraine.  Trong số này, chỉ có khoảng 120 ngàn là thực sự tiến vào đất Ukraine.  Tuy nhiên, tới nay, như Macgregor nói, 80% số lượng quân chính quy Nga tại Ukraine không trực tiếp tham chiến.  Do đó, khả năng gia tăng sức mạnh quân sự của Nga là rất lớn.  Trong khi đó, quân đội Ukraine đã mất 80% lực lượng chính quy có kinh nghiệm của mình sau 4 tháng chiến tranh.  Liên Xô cũng từng trải qua cảnh này năm 1941 và 1942 khi gần như toàn bộ số lượng quân chính quy lúc mở đầu chiến tranh của họ bị tiêu diệt.  Tuy nhiên, sự hy sinh của các lực lượng này cũng tiêu hao các lực lượng thiện chiến nhất của Đức khiến cho vào cuối năm 1942, khi bị bao vây tại Stalingrad, người Đức đã không còn lực lượng để giải cứu và từ đó mất thế chủ động chiến lược.  Sự hy sinh của các lực lượng chính quy Liên Xô trong năm 1941 và 1942 tạo thời gian cho các lực lượng mới được động viên có thời gian để được huấn luyện.  Tuy nhiên cái giá phải trả cho việc này bằng xương máu là rất lớn và Liên Xô chỉ có thể làm được vì họ có dân số gần gấp 3 Đức  vào lúc đó.  

Liệu người Ukraine có thể quật khởi như Liên Xô năm 1943?  Tôi nghĩ là không.  Về quy mô dân số, Ukraine hiện nay chỉ bằng 1/3 Nga.  Về tỷ lệ thiệt hại, người Ukraine mất khoảng 80% quân số đầu cuộc chiến trong khi Nga chỉ mất phần nhỏ của số 120 ngàn quân chính quy vào Ukraine (so với tổng quân số 850 ngàn) – các thiệt hại về người của Nga chủ yếu là thiệt hại của lực lượng dân quân Donbass.  Với dân số thấp hơn và tỷ lệ thiệt hại lớn như vậy Ukraine khó có khả năng lặp lại kỳ tích quật khởi của Liên Xô.

2. Về hình thái bố trí lực lượng và tái bố trí lực lượng: Nga hoàn toàn chủ động.  Lãnh thổ của họ bao vây ½ Ukraine và họ có thể tấn công Ukraine từ phía nhiều phía.  Họ có thể tiến vào rất sát Kiev và Kharkov vì đoạn đường ngắn từ Nga (như họ đã làm hồi tháng 3).  Họ cũng có thể tiến công ở các vùng xa như Odessa khiến cho Ukraine phải căng lực lượng giữ.  Họ cũng có thể tùy nghi di chuyển các lực lượng của mình tới nơi họ muốn mà không sợ bị Ukraine ngăn cản (trong khi đó quân đội Ukraine có thể bị tấn công ở mọi nơi trên hậu phương của họ).

3. Về khả năng thay đổi chiến lược chiến thuật: người Nga thể hiện rất rõ là họ có thể thay đổi chiến lược và chiến thuật nhanh chóng để thích nghi với tình hình thực tế.  Việc bỏ các vùng quanh Kiev và Kharkov để đánh mạnh ở Donbass (cũng như việc quay trở lại vùng Kharkov trong tuần gần đây) cho thấy họ hoàn toàn chủ động và không ngại thay đổi chiến lược, chiến thuật của mình.  Trong khi đó, ở phía Ukraine, cho đến nay không có một chiến lược chiến thuật nào rõ ràng.  Các cuộc phản công của họ manh mún và không tập trung.  Tuy nhiên cũng cần phải nhìn nhận là Ukraine gần đây đã có khả năng thay đổi chiến thuật của mình.  Họ đã cho phép hoặc quân đội của họ đã tự cho phép bỏ vị trí phòng thủ để tránh bị bao vây.  Tuy nhiên, một cuộc chiến tranh không thể thắng được thuần túy bằng cách đó.  Cần lưu ý là nhiều người có thể cho rằng ở Việt Nam, ở Aghanistan, những lực lượng đối đầu với Mỹ cũng thường xuyên rút lui nhưng cuối cùng vẫn chiến thắng.  Điều khác biệt lớn nhất là các lực lượng đó sẽ rút lui khi quân Mỹ tấn công để bảo toàn lực lượng nhưng họ sẽ chiếm lại vùng đó ngay sau khi quân Mỹ rút đi hoặc sẽ quấy rối tới mức quân Mỹ phải tự rút.  Tuy nhiên, ở Ukraine, quân Nga rút lui khỏi Kharkov và Kiev là để dồn quân về đánh quỵ cánh quân Donbass của Ukraine và ở vùng này – quân Ukraine không thể ép họ rút khỏi một vị trí quan trọng nào cả trong khi Ukraine không thể bảo toàn được lực lượng của mình.

4. Về khả năng che dấu bước tiếp theo: tất cả chúng ta từ đầu đến nay vẫn đang đoán già đoán non các bước tiếp theo của Putin.  Điều đó cho thấy Nga rất giỏi trong chuyện che giấu ý đồ thật.  Về phía Ukraine thì có vẻ như không có bước tiếp theo nào (ngoại trừ bạn tin vào các cuộc tổng phản công được lùi lại hết từ ngày này sang ngày khác) hoặc bước tiếp theo nếu có phụ thuộc rất rõ vào bao nhiêu vũ khí sẽ được phương Tây cung cấp một cách công khai.

5. Cuối cùng, về tinh thần và sức lực binh lính: cả quân Nga lẫn Ukraine đều tuyên bố là quân đội mình có tinh thần cao.  Tuy nhiên số trường hợp không chấp nhận mệnh lệnh chiến đấu của quân Ukraine ngày càng cao trong khi không có tình hình đó ở phía Nga.

Nói tóm lại, thế chủ động chiến lược đang nằm trong tay Nga và họ đang có khả năng duy trì cuộc chiến này trong một thời gian dài nữa.  Điều đó có vẻ không đúng với trường hợp Ukraine và đồng minh.

Theo Thái Bảo Anh (fb)